Spurt og svarað um áhrif breytinga á lögum um greiðslujöfnun (17. nóv. 2008)

Almennt um greiðslujöfnun

Samþykkt hefur verið frumvarp á Alþingi um breytingu á lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga. Allir viðskiptavinir Íbúðalánasjóðs, lífeyrissjóða og fjármálafyrirtækja sem eru með verðtryggð lán með fasteignaveði geta nú óskað eftir greiðslujöfnun lána sinna, þeim að kostnaðarlausu, telji þeir það þjóna hagsmunum sínum. Umsókn um slíka breytingu skal koma á framfæri við þá lánastofnun sem viðkomandi er í viðskiptum við og verður hún fólki að kostnaðarlausu. Sækja þarf um greiðslujöfnun í síðasta lagi 25. nóvember 2008 til að gjalddagar í desember verði greiðslujafnaðir. Eftirleiðis þarf að sækja um greiðslujöfnun fyrir 20. hvers mánaðar.

Aðferðin við greiðslujöfnun felst í því að reiknuð verður ný vísitala, svonefnd greiðslujöfnunarvísitala. Ef afborganir samkvæmt þessari vísitölu reynast lægri en afborganir samkvæmt vísitölu neysluverðs er þeim hluta af afborgunum fasteignalánsins sem nemur mismuninum frestað þar til greiðslujöfnunarvísitalan hækkar á ný umfram neysluvísitöluna. Sá hluti afborgana sem frestast er færður á sérstakan jöfnunarreikning sem bætist við höfuðstól lánsins. Sé skuld á jöfnunarreikningi við lok upphaflegs lánstíma er lánstíminn lengdur.

Þegar afborganir af láninu, reiknaðar samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölunni, verða hærri en afborganir reiknaðar samkvæmt neysluvísitölu greiðist mismunurinn inn á jöfnunarreikninginn til lækkunar höfuðstóls lánsins.

Sérstök athygli skal vakin á því að greiðslujöfnun mun í raun leiða til aukins kostnaðar fyrir lántaka þegar upp er staðið í formi vaxta og verðbóta. Því er ekki sjálfgefið að lánshafar kjósi eða hafi hag af greiðslujöfnuninni þótt hún létti vissulega greiðslubyrði af láni tímabundið í niðursveiflu og geti þannig létt á efnahag heimilanna í landinu, einkum þeirra sem eru með greiðslubyrði sem er hátt hlutfall af ráðstöfunartekjum.

Hvað er greiðslujöfnun verðtryggðra lána?

Með greiðslujöfnun er greiðslubyrði verðtryggðra fasteignaveðlána lækkuð tímabundið. Lánshafi greiðir gjalddaga samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu. Lánið er eftir sem áður bundið vísitölu neysluverðs og breytist höfuðstóll lánsins í samræmi við hana. Meðan greiðslujöfnunarvísitalan er lægri en vísitala neysluverðs hækkar höfuðstóll lánsins sem nemur mismuninum og mun lántakandinn greiða þann mismun síðar.

Hver er tilgangur greiðslujöfnunar?

Greiðslubyrði verðtryggðra lána hefur aukist að undanförnu vegna mikillar verðbólgu. Samhliða hefur kaupmáttur rýrnað og greiðslubyrði fólks af verðtryggðum fasteignalánum því þyngst hlutfallslega. Tilgangur greiðslujöfnunar er að bjóða lánshöfum leið til þess að létta greiðslubyrðina tímabundið á meðan niðursveiflan gengur yfir.

Er hagkvæmt að sækja um greiðslujöfnun?

Greiðslujöfnun felur á engan hátt í sér eftirgjöf á skuldum heldur er um að ræða frestun afborgana að hluta. Til lengri tíma litið leiðir greiðslujöfnun til aukins kostnaðar í formi vaxta og verðbóta og því er ekki sjálfgefið að fólk kjósi eða hafi hag af greiðslujöfnun. Hver og einn þarf að skoða þetta í ljósi aðstæðna sinna og taka ákvörðun í samræmi við það.

Hverjir geta sótt um greiðslujöfnun?

Allir sem eru með verðtryggð lán með fasteignaveði hjá opinberum lánastofnunum, lífeyrissjóðum og fjármálafyrirtækjum sem hafa starfsleyfi á grundvelli laga um fjármálafyrirtæki geta óskað eftir greiðslujöfnun. Hver og einn verður að meta út frá eigin aðstæðum hvort greiðslujöfnun henti best aðstæðum hans miðað við greiðslubyrði og greiðslugetu.

Hvernig er sótt um greiðslujöfnun?

Þeir sem vilja fá greiðslujöfnun fasteignaveðlána skulu snúa sér til þeirrar lánastofnunar sem þeir eru í viðskiptum við.

Sækja þarf um greiðslujöfnun í síðasta lagi 25. nóvember 2008 til þess að gjalddagar í desember verði jafnaðir. Eftirleiðis þarf að sækja um greiðslujöfnun fyrir 20. hvers mánaðar

Hvernig er greiðslujöfnun framkvæmd?

1. Reiknuð er ný vísitala, svonefnd greiðslujöfnunarvísitala, sem gefin verður út mánaðarlega. Í vísitölunni eru vegin saman launaþróun og þróun atvinnustigs.
2. Ef afborgun lánsins samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölunni reynist lægri en afborgunin samkvæmt vísitölu neysluverðs er þeim hluta af afborgunum sem nemur mismuninum frestað þar til greiðslujöfnunarvísitalan hækkar á ný umfram neysluvísitöluna.
3. Mismunurinn, þ.e. sá hluti afborgana sem frestast, er færður á sérstakan jöfnunarreikning sem bætist við höfuðstól lánsins.
4. Ef afborganir af láninu samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölunni verða hærri en afborganir samkvæmt neysluvísitölu verður mismunurinn greiddur inn á jöfnunarreikninginn til lækkunar á höfuðstól lánsins.
5. Ef skuld er á jöfnunarreikningi við lok upphaflegs lánstíma er lánstíminn lengdur eins og nauðsynlegt er til þess að lánið verði greitt að fullu með sambærilegri greiðslubyrði og áður.

Getur fólk sagt sig frá greiðslujöfnun á lánstímanum?

Já, lánshafar geta sagt sig frá greiðslujöfnun síðar á lánstímanum. Skilyrði fyrir slíkri breytingu er að lánið sé í fullum skilum. Sé skuld á jöfnunarreikningi þegar slík ákvörðun er tekin leggst hún við höfuðstól lánsins.